سال نو مبارک

 

سلام

باز هم تقویم سال نود ورق خورد و ورق خورد و ورق خورد . بهار رفت ؛ تابستان رفت ؛ پاییز رفت ؛ زمستان هم رفت . و ..... رسیدیم به سال 91 . از سال نودو یک هم شش روز گذشت و معلوم نیست بقیه سال چطور بگذرد. بازهم بهار از راه رسید با سبد سبد مهربانی . روز اول فروردین سالگرد تولدم بود ... (راستش از شهرستان برایمان مهمان آمده و باید بروم به فکر نهار باشم . با عجله آمدم تا بگویم : دوستان عزیز سال نو مبارک . امیدوارم سالی سرشار از سلامت و موفقیت و سربلندی و  البته پر از پول پیش رو داشته باشید . درفرصت دیگری خواهم آمد وحرفهای بهتری خواهم زد . )

عیدتان مبارک

تولدم مبارک

بزرگترین تجربه زندگیت چیه ؟

 

دیروزیه اس ام اس قشنگی برام رسید که :

اگه میخواستی بزرگترین تجربه زندگیتو به من یاد بدی واسم چی مینوشتی ؟

 منم واسش نوشتم : به خدا اعتماد کن .

بعد فکر کردم چقدر قشنگ میشه که منم بدونم تجربیات بقیه آدما چی هست .

 برای همین به تعدادی از دوستان (از اقشار مختلف جامعه ) همین پیامک رو فرستادم

 و جوابهای فوق العاده زیبایی دریافت کردم .

این اقشار عبارت بودند از : شاعر ؛ نویسنده ؛ ترانه سرا ؛ وکیل ؛ طراح مد ، آرایشگر ؛ استاد دانشگاه ؛

کارمند ، نماینده مجلس ؛خواننده ؛ موزیسین، پزشک ،بیکار ، دندانپزشک ، مهندس ؛ خیاط ؛ دانشجو

کارخانه دار،کارگزار بیمه ِ خانه دار و.......

حالا به تعدادی از جوابهایی که به پیامکم داده شده توجه کنید خیلی جالبند :

 

- حسرت نخور.

- اگه نیکی کنی بی نیاز میشی .

- اگه چیزی را به دست آوردی خیلی خوشحال نباش و اگه چیزی را از دست دادی خیلی ناراحت نشو .

- آدمایی رو که مانع خوشبختیت هستند مثل دندون فاسد بکش و بنداز دور.

- فرصت ها را غنیمت بدان.

- گذشت .

- کار کن برای زندگی نه این که زندگی کن برای کار . من خودم تجربه نداشتم اما روزگارادبم کرد.

- به آدم معتاد اعتماد نکن.

- هرگز به هیچ مردی اعتماد نکن .

- صبر حلال همه مشکلاته .

- دیوانگی .

- دوری از کسانی که دوستشان داریم بیهوده است . به زودی زمان نشان خواهد داد که هیچ جایگزینی

برای آنها نیست .

- سازگار بو.دن با آدم ناسازگاربزرگترین حماقته .

- آدم خائن که به زندگیش خیانت کنه مطمئنا در جامعه هم به مردم خیانت میکنه . ازچنین افرادی دوری کن .

- مهربون باش.

- دل آرام گیرد به نام خدای .

- بدیها را فراموش کن تا بهتر زندگی کنی .

- از زندگی برای خودت قفس نساز.پرنده ای آزاد باش و آزاد زندگی کن .

- با زندگی نساز ؛ زندگی را بساز .

- وقتی 25 سالم بود به کسی که دوستم داشت آگاهانه خیانت کردم اون متوجه شد وازته دل نفرینم کرد. حالا 60 سالمه. سال گذشته همین اتفاق برای دخترم پیش اومد و دخترم نتونست خیانت شوهرشو تحمل کنه و خودکشی کرد. هرگز کاری نکن که نفرین کسی رودنبال داشته باشه نفرین یه روز یقه آدمو میگیره ..

- مشکلات امروز برای امروزت کافیه . فردا مشکلات خودشو داره . با فکر کردن به مشکلات نیومده ی فردا امروزت رو خراب نکن .

- دلت خوشه؟ این سوالات چرت و پرت چیه خانومی ؟

- به قول خودت : زندگی را عشق است .

- قدر سلامتی خودتو بدون . توی دنیا هیچکس به اندازه خودت نمیتونه بهت کمک کنه پس سعی کن سالم باشی تا به خودت کمک کنی .

- بچه باش تا از زندگی لذت ببری .خودت باش و خودت . مثل بچه ها که خودشونن فقط خودشون .

- سعی کن خودتو دوست داشته باشی.

- بعضی آدما حتی لیاقت ترحم هم ندارند چه برسه به خوبی کردن .

....

....

دوستان عزیز ! مطمئنم حتما شما هم تجربیاتی دارید که بتونه به من و امثال من منتقل بشه . برای من

در این پست از تجربیاتتون بنویسید؛ اگه تجربیاتتون خیلی شخصیه و نمیخواین اسم و فامیلتون ذکر بشه

لطفابا نام مستعار و بدون نشانی برام کامنت بذارین .

 یقین دارم کسانی هم که این پست رو میخونن براشون تجربیات شما جذاب خواهد بود . سخت

منتظرتونم ....

----- ازاینجا به بعد نظرات و کامنتهایی ست که برای این پست گذاشته شده .

 

 

	توسط:شاپرک
ببخشید چند تا تجربه دیگه یادم اومد میخوام براتون بنویسم : - موقع رانندگی: - حواستون پرت نشه احتمال تصادف زیاده . - از موبایل استفاده نکنید - بطور ناگهانی تغییر مسیر ندید . -لایی نکشید. - به حریم رانندگان دیگه احترام بذارید . شما شهروند خوبی هستید !!

وب سایت			[   ]

	توسط:علی کریمی کلایه
سلام دوست با یع داستان کوتاه یه ترانه ی کوتاه تر و چند تا سپید به روزمو.... ....مثل همیشه منظر نقد و نظر ارزشمندت

	توسط:ایگونا
سیاره ای را میشناسم که در آنجا همیشه بازنده ها اولند و همه دوست دارند ببازند موجودات آنجا بیست و سه سانت بیشتر قد ندارتد و چشمشان داخل دست راستشان است پس موقعی خواهند دید که دست راستشان باز باشد بگذ ریم کز اینکه انسانها را دوست ندارند ولی گرگم به هوا را به سبک یونانی بازی میکنند و هیچ بره ای را نمیخورند...

	توسط:محمد بهبودی نیا
سلام شاعر برگشتم تا اگر خدا بخواهد بمانم در این دنیای غیر واقعی اما دوست داشتنی وبلاگ مرد بدون گذشته با یه شعر سپید به روز شده و منتظر نظرات سازنده شماس شاعر باشی و ماندگار

	توسط:مصطفی حکیمی
محبت چو از حد بگذرد احمق خیال بد کند.... مرسی بابت کامنتتون که باعث شد بیام و وبلاگ زیباتون رو ببینم

	توسط:روحانی - قوچان
آفرین شاعر...........

توسط :احسان

راستی یه تجربه دیگه هم دارم که به دردت میخوره : از شکست نترس . هرشکست راهی ست به سوی موفقیت .

	توسط:شاپرک
همه چی درست میشه غصه نخور....

	توسط:انجمن فرزانگان کویر
با سلام توانگرزاده ای را دیدم بر سر گور پدر نشسته......... حکومت به داور بردند .گفت : انجمن فرزانگان کویر

	توسط:سحر تنعمی
سلام خانم درتومیان بزرگترین تجربه زندگی من : سخت میگیرد جهان بر مردمان سخت کوش راستی ولنتاینتون مبارک باشه .

	توسط:سیدجعفرعزیزی
به روزم...

	توسط:مسافر
یه روزی ، یه جایی ،یه دل شکوندم .... ...... ...... ... امابعدش دهنم سرویس شد .. نتیجه : دل کسی رو نشکن .

	توسط:احسان
.......... ..... ..... راستی ولنتاینت مبارک .

	توسط:ایمان طرفه
سلام عزیزم یه مدت در دسترسم نبودی. خوب شد دوباره دیدمت.

	توسط:اغوللار اوغولی
بی سر آغاز و بی سرانجام منم که هرگز یادت در قلبم نخواهد ماند جز سلامی که در قلبم حک نمودی من همه را دوست دارم حتی دشمنان و خبیث ترین های دونیا را مگر کسی که خدا را دشمن گیرد ای تنها آرزوی من کی به تو خواهم رسید و کی این نفرین جدایی به پایان خواهد رسید

	توسط:افشین
ازآدما به انداره توانشون انتطارداشته باش .

	توسط:ستاره پارسی
این رو قبلن کسی برام فرستاده بود و من برای عده ای. . . زیباترین تجربه این بود: «همیشه اتفاقات اونی نیستن که به نظر میان پس زود قضاوت نکن.» و تجربه ی خود من در اون لحظه این بود: «همیشه سنگ یاش و هیج وقت تکیه و اعتماد نکن ب کسی . . . هیچ وقت.»

	توسط:میرزایی
سلام من یه چیزی نوشته بودم که الان نمی تونم اینجا بنویسم مرسی..

	توسط:ناصر
عاشق شو ارنه روزی کار جهان سر آید...

	توسط:میترا-مداد سبز
احمق باش

	توسط:میترا-مداد سبز
احمق باش

	توسط:میترا-مداد سبز
احمق باش

	توسط:میترا-مداد سبز
درود. (((احمق باش)))

	توسط:زهرا
زود قضاوت نکن .

	توسط:ازگذشته ها
بازی روزگار را نمی فهمم! من تو را دوست می دارم... تو دیگری را... دیگری مرا... و همه ما تنهاییم! داستان غم انگیز زندگی این نیست که انسانها فنا می شوند، این است که آنان از دوست داشتن باز می مانند. همیشه هر چیزی را که دوست داریم به دست نمی آوریم، پس بیاییم آنچه را که به دست می آوریم دوست بداریم. انسان عاشق زیبایی نمی شود، بلكه آنچه عاشقش می شود در نظرش زیباست! انسان های بزرگ دو دل دارند؛ دلی که درد می کشد و پنهان است و دلی که میخندد و آشکار است. همه دوست دارند که به بهشت بروند، ولی کسی دوست ندارد که بمیرد ... ! عشق مانند نواختن پیانو است، ابتدا باید نواختن را بر اساس قواعد یاد بگیری. سپس قواعد را فراموش کنی و با قلبت بنوازی. دنیا آنقدر وسیع هست که برای همه مخلوقات جایی باشد، پس به جای آنکه جای کسی را بگیریم تلاش کنیم جای واقعی خود را بیابیم. ‏‏اگر انسانها بدانند فرصت باهم بودنشان چقدر محدود است؛ محبتشان نسبت به یکدیگر نامحدود می شود. عشق در لحظه پدید می آید و دوست داشتن در امتداد زمان و این اساسی ترین تفاوت میان عشق و دوست داشتن است (ازنوشته های مرحوم دکتر حسابی )

توسط:پلاک14

سلام
مرسی
مطلبت زیبا بود
اگه واسه من میفرستادی بت میگفتم
((تا خدا بنده نواز است به خلقش چه نیاز))

	توسط:سالم پوراحمد
بهترین تجربه ی من: عشق ورزیدم و بخشیدم و عذر خواستم و حلالیت طلبیدم/ اکنون دل های بسیاری با من همراهند

	توسط:warrior
سخت نگیر!

	توسط:صادق
صداقت .. صداقت ..صداقت ..

 

امید اقدمی

 

روز زمستونیتون سفید
وبلاگم به روزه
با چند بیت آخر یک شعر ناقص
و

مرگ بر جاده های لغزنده

...همیشه همینطور است انگار باید" مرگ " بیاید تا بقیه با هم مهربانتر شوند . انگار " زندگی " به تنهایی عرضه ی مهربان کردن آدمها را ندارد .  گاهی مرگ چیز بدی نیست همچنان که گاهی زندگی چیز قشنگی نیست . امروز روزهفتمی ست که رضا بروسان و الهام اسلامی عزیز تنهایمان گذاشته اند امروز میرویم تا مزار بروسان را گلباران کنیم و بگوییم دوستشان داشته ایم – کاری که میتوانستیم در زمان حیاتشان انجام دهیم و ندادیم – با بقیه کاری ندارم . بیشتر منظورم خودم است و این حرفها را میزنم که تلنگری به خودم زده باشم  , که یاد بگیرم با همه مهربان باشم , که حواسم باشد شایدکسی را که امروز میبینم دیگر هرگز نبینمش . اصلا شاید فردایی برایم وجود نداشته باشد تا, کسی را ببینم .....دیشب مراسم سوگسرایی برای رضا بروسان در حوزه هنری برگزار شد . مراسمی بسیارغم آلود که اشک را از چشم همه سرازیر کرد . شاعران آمدندو خواندند و گریه کردند و.... اما  بعد از مراسم چهلم , بروسان هم فراموش میشود همانطور که خیلی های دیگر فراموش شدند و فقط به مناسبتهای مختلف که به نفع اداره ای , شخصی , سازمانی , گروهی , دسته ای و .. باشد از نام و شعرشان استفاده  - یا بهتر بگویم سواستفاده – میکنند . البته خدای  نکرده من منکر تاثرات قلبی بسیاری از شاعران در ماتم از دست دادن بروسان و اسلامی نیستم بلکه منظورم این است که واقعا گاهی مرگ بعضیها ناندانی و نامدانی برای گروهی دیگر میشود . بگذریم .داشتم میگفتم که دیشب شب سختی بود برای کسانی که بروسان را و شعرهایش را دوست داشتند . کسانی که به دور از مصلحت اندیشی ودو دو تا چهارتا کردنها آمده بودند تا به بروسان بگویند برایشان عزیز بوده .
رضا بروسان و الهام اسلامی و فرزندشان لیلا , شب تاسوعا در حالی که عازم سفر بودند در جاده یخزده قوچان تصادف کردند و به ابدیت پیوستند . 

 "کاش رانندگی بلد نبودی " بروسان . کاش جاده یخبندان نبود . کاش شب سفر نمیکردی . کاش سفر نمیرفتی ... سفر نمیرفتی .... سفر نمیرفتی ..

 

 غلامرضا بروسان:

 اگر مُردم برایم با دست و دلی باز گریه کنید

داروهای شفابخش را بیاورید

بچینید روی رَف آن طرف اتاق

خواهرانم با صدای بلند در عصر گریه کنند

و همسرم صورتم را از باد برگرداند

و به سمتی ببرد که دلم را برد

اگر مُردم

برمی‌گردم و تو را چون رودخانه‌ای از نمک می‌نوشم. 

 

  مجید نظافت

 شاعران به مرگ نزدیکترند

 زیرا آنان خود، زندگی‌اند

 و زندگی و مرگ، خواهران توأمان هم‌اند

 کوچ شاعران، جهان را خالی می‌کند

 بی شاعران، دست زندگی در پی چیزی می‌گردد

 و اندوه از دیوار دلها سرک می‌کشد

 بی شاعرِ یک بسته سیگار در تبعید

 جهان تبعیدگاه بزرگتری است

 بی‌شک، بی او و همسرش

 شعر لاغرتر می‌شود

 و فربهانی چند، همچنان می‌سرایند

 و آب از آب تکان نمی‌خورد

 

  حمید رضا شکارسری

 هر سال

 حرف آخر را

 زمستان می‌زند ...

 

 یوسف بینا

رنگین‌کمان در کدام باغچه می‌رقصید

 که با زن و فرزندت به تماشا رفتی؟

به کدام گل دشنام دادند که ابرو درهم کشیده پا در میان گذاشتی؟

 تیر از کدام سو در پهلویت نشست که روبروی خویش به سجده افتادی؟

 آیا دیگر کسی برای خیابانهای بی‌درخت مرثیه می‌خواند؟

 

 منیژه درتومیان

 نمیدانم دلم آسمان مشهد است

که گرفته

یا آسمان , دل من است

که کلاغهای غمگین را می ترساند ؟

خودم را سرزنش می کنم

چرا آخرین باری که دیدمت

نگفتم پیراهنت زیباست ؟

چرا نگفتم شعرهایت را دوست دارم ؟

چرا هرگز از تو نپرسیدم

چه آرزویی داری ؟

*

مرگ وزید ودود سیگارت

در مه آلودگی جاده گم شد

آنقدر " اتفاق " بودی

که سرانجام از ریشه افتادی .

 

 نجمه دلدار بهاری

بی تب و تاب روز آینده

در سرش شور و بر لبش خنده

قلبش از شعر بود آکنده

مرگ بر جاده های لغزنده

شعر میخوانم و صدایت نیست

نظری , نقد و نکته ای ؛ چیزی ..

رفتنت پشت و رویمان کرده

پرچمی در هوای پاییزی

روز تلخی ست روز عاشورا

بالاخص در دل بهشت رضا

آسمان گریه میکند داری

چقدر شعر نانوشته رضا ؟

جلساتی که بی تو می گذرند

از نبود صدات شرمنده

کاش میشد دو.باره برگردی

مرگ بر جاده های لغزنده ...

 

سایت تخصصی شعر و نقد ادبی به روز شد :

http://dartoomian.com/  (کلیک کنید و وارد سایت شوید )

وبلاگ شعر جوان به روز شد:

 http://sherejavan78.blogfa.com/  

 

الهی من دوتارت را بگردم

 

روز جمعه 7/5/90هفتمین سالگرد تاسیس استان خراسان شمالی بود . به همین مناسبت این پست را تقدیم میکنم به همه ی هم استانی های نازنینم که بسیار دلم برایشان تنگ شده است .

 

الهی این حوالی سبز باشد

دل پاک اهالی سبز باشد

خدایا رحمتی کن تا همیشه

خراسان شمالی سبز باشد

 

*

 

دل همچون بهارت را بگردم

صفای بیشمارت را بگردم

بخوان بخشی ! بخوان " مریم زراوه "

الهی من دو تارت را بگردم

 

توضیح : "بخشی " ها گروهی از اهالی موسیقی هستند که ساز اصلی شان دو تار میباشد .

            " مریم زراوه " یکی از آهنگهای اصیل منطقه خراسان شمالی میباشد – زراوه = ظریف است

 

 

این هم یک دوبیتی  از آقای ناصر حامدی از شاعران خوب استان گیلان که مدتی در صدا و سیمای استان مشغول خدمت بودند و الحق کمکهای شایانی به استان خراسان شمالی نمودند.که جای تقدیر و تشکر دارد .

 

من و تو زیر باران شمالی

من و تو بیقراران شمالی

خراسان هر کجا خوب است اما

خراسان هم خراسان شمالی

 

*

از سایر دوستان شاعر نیز که احیانا شعری در رابطه با خراسان شمالی دارند خواهش میکنم اشعار خود را با کامنت خصوصی و یا به ایمیل بنده ارسال نمایند تا در ادامه همین پست تقدیم حضور علاقمندان شود . با سپاس

 

 

نامه ای به امام رضا (ع) از بیمارستان سینا

 

 

 

این پست ضمن ادای احترام و فروتنی و به پاس قدردانی از زحمات  مدیریت و پرسنل بیمارستان سینا ـ که ناخواسته باعث رنجیدگی خاطرشان شده بودم - برای همیشه حذف گردید .

از مدیریت و پرسنل محترم بخصوص پرستاران عزیز بخش ۲ جراحی صمیمانه پوزش میطلبم و التماس دعا دارم .

 

 

 

 

التماس دعا

 

دوستان خوبم سلام

اومدم هم سلامی خدمتتون عرض کرده باشم و هم این که بگم تا مدتی - که نمیدونم چقدر طول میکشه - به علت بستری شدن در بیمارستان نمیتونم در دنیای مجازی خدمتتون برسم یا کامنتهاتونو جواب بدم . انشاا.. منو خواهید بخشید . از همه ی شما خوبان التماس دعای مخصوص دارم .

با یک بیت از عماد عزیز ( عماد خراسانی ) از همه تون خداحافظی میکنم :

برما گذشت " نیک " و "بد" اما تو روزگار

فکری به حال خویش کن  ، این روزگار نیست .

 

 

به عزیزم زهرا گریز پا و صمیمیت بیدریغش

 

  دوستان عزیز سلام ، راستش تصمیم گرفته ام از این به بعد تمام شعرهایی را که تاکنون سروده ام به دوستان خوب شاعرم تقدیم کنم . شما از این به بعد در هر پست شاهد اهدا یکی از اشعارم به یکی از شاعران خواهید بود شاید نفر بعدی شما باشید .

شعراین پست در کمال خضوع و تواضع تقدیم میشود به شاعر خوب: زهرا گریز پا

 *****

کاشکی مثل شعری از سعدی ساده بودی و ساده می ماندی

حیف .. تو مثل بیدلی یعنی : رمز و راز تو را نمی دانم

 

مثل پیراهنی پر از دکمه راه را بر نگاه من بستی

تا حریصانه آمدم سویت ، شک فرو ریخت توی دستانم

 

سالها شاعر نگاهت را مثل یک پیچ کهنه پیچاندی

من به تو عشق هدیه دادم تو کردی از عاشقی پشیمانم

+

رفتی و پیش خود گمان کردی بی تو از درد و رنج می میرم

رفتی و بی تو زنده ام یعنی : بعد از این نیز زنده می مانم

 

دوستان عزیز می توانند پست " جگر تکانی شنیده بودی ؟ " را در سایت تخصصی شعر ونقد ادبی به

نشانی :                       http://dartoomian.com/   ملاحظه فرمایند . همچنین وبلاگ شعر جوان

مشهد نیز به روز شد . نشانی وبلاگ :    

http://sherejavan78.blogfa.com/   حتما سر بزنید .

 

  

مرده ها زود میروند از یاد

 

 با یاد و خاطره شاعران سفر کرده : نجمه زارع - ساناز بهشتی و لیلا صنوبری

 

توی ذهنت دوباره می پاشد پر کلاغی موی پرپر را

این کلاغی که روی هر بیتم ، می زند ساز سیم آخر را

 

بارها با خودم قدم - بی تو - زده ام توی خوابهایی که

می پرد از هراس شبهایم ، می زند پشت پلک من در را

 

گرم پیکار با خودم هستم .. این طرف من و آن طرف هم من

می زنم بر زمین خودم را ومی دهم دست دشمنم " سر " را

 

دل من کربلاست انگاری ؛ نعش هفتاد خاطره مانده

روی دستی که می کشد با خود غربتی از همیشه بدتر را

 

دوری و دوستی ؟ چه می گویی ؟ !!! مرده ها زود می روند از یاد

خاک سرد است و زود می بلعد قامت سبز هر صنوبر را

 

تو پرنده نبوده ای هرگز ؛ تا بدانی که آسمان آبی ست

تو قفس بوده ای و زندانی کرده ای روز و شب کبوتر را

 

مرده ها زود می روند از یاد ... مثل " ساناز " و " نجمه " و " لیلا "

زنده ها زود می برند از یاد ، مرده ی روزهای آذر را

 

*

 

تو پرنده نبوده ای هرگز ..... تو برنده نبوده ای هرگز

تو تماشاگر بدی هستی ....

 

 

         ( پس بمان و فقط تماشا کن .... )

 

  ضمنا دوستان عزیز میتوانند با مراجعه به سایت " چناری - درتومیان " در مورد آخرین پست سایت ( خوانش یک شعر ) نظر داده و مطلب مورد نظررا نقد نمایند . نشانی سایت :

http://dartoomian.com/       ( کلیک کنید و وارد سایت شوید )

 

 

 

              

خبر

 

دوستان عزیز سلام

با کمال احترام و با عرض ادب و ارادت به استحضار بازدیدکنندگان محترم میرساند از این به بعد میتوانید مطالب مرا در سایت " چناری - درتومیان " ملاحظه بفرمایید . لطفا به نشانی ذیل مراجعه بفرمایید :

http://dartoomian.com/       ( کلیک کنید و وارد سایت شوید )

ضمنا از دوستانی که بزرگواری فرموده و نشانی وبلاگ بنده را در لیست پیوندهایشان قرار داده اند خواهش میکنم نسبت به تصحیح نشانی  اقدام فرمایند . پیشاپیش پوزش و تشکر مرا بابت زحمتی که متقبل خواهید شد پذیرا باشید .

 

 

 

قانون جرایم رایانه ای

قانون جرائم رايانه‌ ای

جناب آقاي دكتر محمود احمدي‌نژاد
رياست محترم جمهوري اسلامي ايران
           عطف به نامه شماره 21953/32871 مورخ 13/4/1384 در اجراء اصل يكصد و بيست و سوم (123) قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران قانون جرائم رايانه‌اي كه با عنوان لايحه به مجلس شوراي اسلامي تقديم گرديده بود با تصويب در جلسه علني روز سه‌شنبه مورخ 5/3/1388 و تأييد شوراي محترم نگهبان، به پيوست ابلاغ مي‌گردد.

رئيس مجلس شوراي اسلامي ـ علي لاريجاني

 

**********************

10/4/1388
وزارت دادگستري
           قانون جرايم رايانه‌اي كه در جلسه علني روز سه‌شنبه مورخ پنجم خرداد ماه يكهزار و سيصد و هشتاد و هشت مجلس شوراي اسلامي تصويب و در تاريخ 20/3/1388 به تأييد شوراي نگهبان رسيده و طي نامه شماره 16306/121 مورخ 3/4/1388 مجلس شوراي اسلامي واصل گرديده است، به پيوست جهت اجرا ابلاغ مي‌گردد.

رئيس جمهور ـ محمود احمدي‌نژاد

 

**********************

قانون جرائم رايانه‌ای

بخش يكم ـ جرائم و مجازات ها
 

          فصل يكم ـ جرائم عليه محرمانگي داده‌ها و سامانه‌های رايانه‌ای و مخابراتی
           مبحث يكم ـ دسترسي غيرمجاز
           ماده1ـ هركس به طور غيرمجاز به داده‌ها يا سامانه‌هاي رايانه‌اي يا مخابراتي كه به‌وسيله تدابير امنيتي حفاظت‌شده‌است دسترسي يابد، به حبس از نود و يك روز تا يك‌سال يا جزاي نقدي از پنج ميليون (5.000.000) ريال تا بيست ميليون (20.000.000) ريال يا هر دو مجازات محكوم خواهدشد.
           مبحث دوم ـ شنود غيرمجاز
           ماده2ـ هر كس به طور غيرمجاز محتواي در حال انتقال ارتباطات غيرعمومي در سامانه‌‌هاي رايانه‌اي يا مخابراتي يا امواج الكترومغناطيسي يا نوري را شنود كند، به حبس از شش ماه تا دو سال يا جزاي نقدي از ده ميليون (10.000.000) ريال تا چهل ميليون (40.000.000) ريال يا هر دو مجازات محكوم خواهدشد.
 
           مبحث سوم ـ جاسوسي رايانه‌ای
           ماده3ـ هر كس به طور غيرمجاز نسبت به داده‌هاي سري درحال انتقال يا ذخيره‌شده در سامانه‌هاي رايانه‌اي يا مخابراتي يا حاملهاي داده مرتكب اعمال زير شود، به مجازاتهاي مقرر محكوم خواهدشد:
           الف) دسترسي به داده‌هاي مذكور يا تحصيل آنها يا شنود محتواي سري در حال انتقال، به حبس از يك تا سه سال يا جزاي نقدي از بيست ميليون (20.000.000) ريال تا شصت ميليون (60.000.000) ريال يا هر دو مجازات.
           ب) در دسترس قراردادن داده‌هاي مذكور براي اشخاص فاقد صلاحيت، به حبس از دو تا ده سال.
           ج) افشاء يا در دسترس قرار دادن داده‌هاي مذكور براي دولت، سازمان، شركت يا گروه بيگانه يا عاملان آنها، به حبس از پنج تا پانزده سال.
           تبصره1ـ داده‌هاي سري داده‌هايي است كه افشاي آنها به امنيت كشور يا منافع ملي لطمه مي‌زند.
           تبصره2ـ آئين‌نامه نحوه تعيين و تشخيص داده‌هاي سري و نحوه طبقه‌بندي و حفاظت آنها ظرف سه ماه از تاريخ تصويب اين قانون توسط وزارت اطلاعات با همكاري وزارتخانه‌هاي دادگستري، كشور، ارتباطات و فناوري اطلاعات و دفاع و پشتيباني نيروهاي مسلح تهيه و به تصويب هيأت وزيران خواهدرسيد.
           ماده4ـ هركس به قصد دسترسي به داده‌هاي سري موضوع ماده (3) اين قانون، تدابير امنيتي سامانه‌هاي رايانه‌اي يا مخابراتي را نقض كند، به حبس از شش ماه تا دو سال يا جزاي نقدي از ده ميليون (10.000.000) ريال تا چهل ميليون (40.000.000) ريال يا هر دو مجازات محكوم خواهدشد.
           ماده5 ـ چنانچه مأموران دولتي كه مسؤول حفظ داده‌هاي سري مقرر در ماده (3) اين قانون يا سامانه‌هاي مربوط هستند و به آنها آموزش لازم داده شده است يا داده‌ها يا سامانه‌هاي مذكور در اختيار آنها قرار گرفته است بر اثر بي‌احتياطي، بي‌مبالاتي يا عدم رعايت تدابير امنيتي موجب دسترسي اشخاص فاقد صلاحيت به داده‌ها، حاملهاي داده يا سامانه‌هاي مذكور شوند، به حبس از نود و يك روز تا دو سال يا جزاي نقدي از پنج ميليون (5.000.000) ريال تا چهل ميليون (40.000.000) ريال يا هر دو مجازات و انفصال از خدمت از شش ماه تا دو سال محكوم خواهندشد.
           فصل دوم ـ جرائم عليه صحت و تماميت داده‌ها و سامانه‌هاي رايانه‌اي و مخابراتي
           مبحث يكم ـ جعل رايانه‌ای
           ماده6 ـ هر كس به طور غيرمجاز مرتكب اعمال زير شود، جاعل محسوب و به حبس از يك تا پنج سال يا جزاي نقدي از بيست ميليون (20.000.000) ريال تا يكصد ميليون (100.000.000) ريال يا هر دو مجازات محكوم خواهدشد:
           الف) تغيير يا ايجاد داده‌هاي قابل استناد يا ايجاد يا واردكردن متقلبانة داده به آنها.
           ب) تغيير داده‌ها يا علائم موجود در كارتهاي حافظه يا قابل پردازش در سامانه‌هاي رايانه‌اي يا مخابراتي يا تراشه‌ها يا ايجاد يا وارد كردن متقلبانة داده‌ها يا علائم به آنها.
           ماده7ـ هركس با علم به مجعول بودن داده‌ها يا كارتها يا تراشه‌ها از آنها استفاده كند، به مجازات مندرج در ماده فوق محكوم خواهدشد.
           مبحث دوم ـ تخريب و اخلال در داده‌ها يا سامانه‌های رايانه‌ای و مخابراتی
           ماده8 ـ هركس به طور غيرمجاز داده‌هاي ديگري را از سامانه‌هاي رايانه‌اي يا مخابراتي يا حاملهاي داده حذف يا تخريب يا مختل يا غيرقابل پردازش كند به حبس از شش ماه تا دو سال يا جزاي نقدي از ده ميليون (10.000.000) ريال تا چهل ميليون (40.000.000) ريال يا هر دو مجازات محكوم خواهدشد.
           ماده9ـ هر كس به طور غيرمجاز با اعمالي از قبيل واردكردن، انتقال دادن، پخش، حذف كردن، متوقف كردن، دستكاري يا تخريب داده‌ها يا امواج الكترومغناطيسي يا نوري، سامانه‌هاي رايانه‌اي يا مخابراتي ديگري را از كار بيندازد يا كاركرد آنها را مختل كند، به حبس از شش ماه تا دو سال يا جزاي نقدي از ده ميليون (10.000.000) ريال تا چهل ميليون (40.000.000) ريال يا هر دو مجازات محكوم خواهدشد.
           ماده10ـ هركس به طور غيرمجاز با اعمالي از قبيل مخفي كردن داده‌ها، تغيير گذر واژه يا رمزنگاري داده‌ها مانع دسترسي اشخاص مجاز به داده‌ها يا سامانه‌هاي رايانه‌اي يا مخابراتي شود، به حبس از نود و يك روز تا يك سال يا جزاي نقدي از پنج ميليون (5.000.000) ريال تا بيست ميليون (20.000.000) ريال يا هر دو مجازات محكوم خواهد شد.
           ماده11ـ هركس به قصد خطر انداختن امنيت، آسايش و امنيت عمومي اعمال مذكور در مواد (8)، (9) و (10) اين قانون را عليه سامانه‌هاي رايانه‌اي و مخابراتي كه براي ارائه خدمات ضروري عمومي به كار مي‌روند، از قبيل خدمات درماني، آب، برق، گاز، مخابرات، حمل و نقل و بانكداري مرتكب شود، به حبس از سه تا ده سال محكوم خواهدشد.
           فصل سوم ـ سرقت و كلاهبرداری مرتبط با رايانه
           ماده12ـ هركس به طور غيرمجاز داده‌هاي متعلق به ديگري را بربايد، چنانچه عين داده‌ها در اختيار صاحب آن باشد، به جراي نقدي از يك ميليون (1.000.000) ريال تا بيست ميليون (20.000.000) ريال و در غير اين صورت به حبس از نود و يك روز تا يك سال يا جزاي نقدي از پنج ميليون (5.000.000) ريال تا بيست ميليون (20.000.000) ريال يا هر دو مجازات محكوم خواهد شد.
           ماده13ـ هركس به طور غيرمجاز از سامانه‌هاي رايانه‌اي يا مخابراتي با ارتكاب اعمالي از قبيل وارد كردن، تغيير، محو، ايجاد يا متوقف كردن داده‌ها يا مختل كردن سامانه، وجه يا مـال يا منفعت يا خدمات يا امتيازات مالي براي خود يا ديگري تحصيل كند علاوه بر رد مال به صاحب آن به حبس از يك تا پنج سال يا جزاي نقدي از بيست ميليون (20.000.000) ريال تا يكصد ميليون (100.000.000) ريال يا هر دو مجازات محكوم خواهد شد.
           فصل چهارم ـ جرائم عليه عفت و اخلاق عمومی
           ماده14ـ هركس به وسيله سامانه‌هاي رايانه‌اي يا مخابراتي يا حاملهاي داده محتويات مستهجن را منتشر، توزيع يا معامله كند يا به قصد تجارت يا افساد توليد يا ذخيره يا نگهداري كند، به حبس از نود و يك روز تا دو سال يا جزاي نقدي از پنج ميليون (5.000.000) ريال تا چهل ميليون (40.000.000) ريال يا هر دو مجازات محكوم خواهد شد.
           تبصره1ـ ارتكاب اعمال فوق درخصوص محتويات مبتذل موجب محكوميت به حداقل يكي از مجازاتهاي فوق مي‌شود.
محتويات و آثار مبتذل به آثاري اطلاق مي‌گردد كه داراي صحنه و صور قبيحه باشد.
           تبصره2ـ هرگاه محتويات مستهجن به كمتر از ده نفر ارسال شود، مرتكب به يك ميليون (1.000.000) ريال تا پنج ميليون (5.000.000) ريال جزاي نقدي محكوم خواهد شد.
           تبصره3ـ چنانچه مرتكب اعمال مذكور در اين ماده را حرفة خود قرار داده باشد يا به طور سازمان يافته مرتكب شود چنانچه مفسد في‌الارض شناخته نشود، به حداكثر هر دو مجازات مقرر در اين ماده محكوم خواهد شد.
           تبصره4ـ محتويات مستهجن به تصوير، صوت يا متن واقعي يا غير واقعي يا متني اطلاق مي‌شود كه بيانگر برهنگي كامل زن يا مرد يا اندام تناسلي يا آميزش يا عمل جنسي انسان است.
           ماده15ـ هركس از طريق سامانه‌هاي رايانه‌اي يا مخابراتي يا حامل‌هاي داده مرتكب اعمال زير شود، به ترتيب زير مجازات خواهد شد:
           الف) چنانچه به منظور دستيابي افراد به محتويات مستهجن، آنها را تحريك، ترغيب، تهديد يا تطميع كند يا فريب دهد يا شيوه دستيابي به آنها را تسهيل نموده يا آموزش دهد، به حبس از نود و يك روز تا يك سال يا جزاي نقدي از پنج ميليون (5.000.000) ريال تا بيست ميليون (20.000.000) ريال يا هر دو مجازات محكوم خواهد شد.
           ارتكاب اين اعمال در خصوص محتويات مبتذل موجب جزاي نقدي از دو ميليون (2.000.000) ريال تا پنج ميليون (5.000.000) ريال است.
           ب) چنانچه افراد را به ارتكاب جرائم منافي عفت يا استعمال مواد مخدر يا روان‌گردان يا خودكشي يا انحرافات جنسي يا اعمال خشونت‌آميز تحريك يا ترغيب يا تهديد يا دعوت كرده يا فريب دهد يا شيوه ارتكاب يا استعمال آنها را تسهيل كند يا آموزش دهد، به حبس از نود و يك روز تا يك سال يا جزاي نقدي از پنج ميليون (5.000.000) ريال تا بيست ميليون (20.000.000) ريال يا هر دو مجازات محكوم مي‌شود.
           تبصره ـ مفاد اين ماده و ماده (14) شامل آن دسته از محتوياتي نخواهد شد كه براي مقاصد علمي يا هر مصلحت عقلايي ديگر تهيه يا توليد يا نگهداري يا ارائه يا توزيع يا انتشار يا معامله مي‌شود.
           فصل پنجم ـ هتك حيثيت و نشر اكاذيب
           ماده16ـ هركس به وسيله سامانه‌هاي رايانه‌اي يا مخابراتي، فيلم يا صوت يا تصوير ديگري را تغيير دهد يا تحريف كند و آن را منتشر يا با علم به تغيير يا تحريف منتشر كند، به نحوي كه عرفاً موجب هتك حيثيت او شود، به حبس از نود و يك روز تا دو سال يا جزاي نقدي از پنج ميليون (5.000.000) ريال تا چهل ميليون (40.000.000) ريال يا هر دو مجازات محكوم خواهد شد.
           تبصره ـ چنانچه تغيير يا تحريف به صورت مستهجن باشد، مرتكب به حداكثر هر دو مجازات مقرر محكوم خواهد شد.
           ماده17ـ هر كس به وسيله سامانه‌هاي رايانه‌اي يا مخابراتي صوت يا تصوير يا فيلم خصوصي يا خانوادگي يا اسرار ديگري را بدون رضايت او جز در موارد قانوني منتشر كند يا دسترس ديگران قرار دهد، به نحوي كه منجر به ضرر يا عرفاً موجب هتك حيثيت او شود، به حبس از نود و يك روز تا دو سال يا جزاي نقدي از پنج ميليون (5.000.000) ريال تا چهل ميليون (40.000.000) ريال يا هر دو مجازات محكوم خواهدشد.
           ماده18ـ هر كس به قصد اضرار به غير يا تشويش اذهان عمومي يا مقامات رسمي به وسيله سامانه رايانه‌اي يا مخابراتي اكاذيبي را منتشر نمايد يا در دسترس ديگران قرار دهد يا با همان مقاصد اعمالي را بر خلاف حقيقت، رأساً يا به عنوان نقل قول، به شخص حقيقي يا حقوقي به طور صريح يا تلويحي نسبت دهد، اعم از اينكه از طريق يادشده به نحوي از انحاء ضرر مادي يا معنوي به ديگري وارد شود يا نشود، افزون بر اعاده حيثيت (در صورت امكان)، به حبس از نود و يك روز تا دو سال يا جزاي نقدي از پنج ميليون (5.000.000) ريال تا چهل ميليون (40.000.000) ريال يا هر دو مجازات محكوم خواهدشد.
           فصل ششم ـ مسؤوليت كيفری اشخاص 
           ماده19ـ در موارد زير، چنانچه جرائم رايانه‌اي به نام شخص حقوقي و در راستاي منافع آن ارتكاب يابد، شخص حقوقي داراي مسؤوليت كيفري خواهدبود:
           الف) هرگاه مدير شخص حقوقي مرتكب جرم رايانه‌اي شود.
           ب) هرگاه مدير شخص حقوقي دستور ارتكاب جرم رايانه‌اي را صادر كند و جرم به وقوع بپيوندد.
           ج) هرگاه يكي از كارمندان شخص حقوقي با اطلاع مدير يا در اثر عدم نظارت وي مرتكب جرم رايانه‌اي شود.
           د) هرگاه تمام يا قسمتي از فعاليت شخص حقوقي به ارتكاب جرم رايانه‌اي اختصاص يافته‌باشد.
           تبصره1ـ منظور از مدير كسي است كه اختيار نمايندگي يا تصميم‌گيري يا نظارت بر شخص حقوقي را دارد.
           تبصره2ـ مسؤوليت كيفري شخص حقوقي مانع مجازات مرتكب نخواهدبود و در صورت نبود شرايط صدر ماده و عدم انتساب جرم به شخص خصوصي فقط شخص حقيقي مسؤول خواهدبود.
           ماده20ـ اشخاص حقوقي موضوع ماده فوق، با توجه به شرايط و اوضاع و احوال جرم ارتكابي، ميزان درآمد و نتايج حاصله از ارتكاب جرم، علاوه بر سه تا شش برابر حداكثر جزاي نقدي جرم ارتكابي، به ترتيب ذيل محكوم خواهند شد:
           الف) چنانچه حداكثر مجازات حبس آن جرم تا پنج سال حبس باشد، تعطيلي موقت شخص حقوقي از يك تا نُه ماه و در صورت تكرار جرم تعطيلي موقت شخص حقوقي از يك تا پنج سال.
           ب) چنانچه حداكثر مجازات حبس آن جرم بيش از پنج سال حبس باشد، تعطيلي موقت شخص حقوقي از يك تا سه سال و در صورت تكرار جرم، شخص حقوقي منحل خواهد شد.
           تبصره ـ مدير شخص حقوقي كه طبق بند « ب» اين ماده منحل مي‌شود، تا سه سال حق تأسيس يا نمايندگي يا تصميم‌گيري يا نظارت بر شخص حقوقي ديگر را نخواهد داشت.
           ماده21ـ ارائه‌دهندگان خدمات دسترسي موظفند طبق ضوابط فني و فهرست مقرر از سوي كارگروه (كميته) تعيين مصاديق موضوع ماده ذيل محتواي مجرمانه كه در چهارچوب قانون تنظيم شده است اعم از محتواي ناشي از جرائم رايانه‌اي و محتوايي كه براي ارتكاب جرائم رايانه‌اي به كار مي‌رود را پالايش (فيلتر) كنند. در صورتي كه عمداً از پالايش (فيلتر) محتواي مجرمانه خودداري كنند، منحل خواهند شد و چنانچه از روي بي‌احتياطي و بي مبالاتي زمينة دسترسي به محتواي غير قانوني را فراهم آورند، در مرتبة نخسـت به جزاي نقـدي از بيسـت ميليـون (20.000.000) ريـال تا يكصـد ميليـون (100.000.000) ريال و در مرتبة دوم به جزاي نقدي از يكصد ميليون (100.000.000) ريال تا يك ميليارد (1.000.000.000) ريال و در مرتبة سوم به يك تا سه سال تعطيلي موقت محكوم خواهند شد.
           تبصره1ـ چنانچه محتواي مجرمانه به تارنماهاي (وب سايتهاي) مؤسسات عمومي شامل نهادهاي زير نظر ولي‌فقيه و قواي سه‌گانة مقننه، مجريه و قضائيه و  مؤسسات عمومي غيردولتي موضوع قانون فهرست نهادها و مؤسسات عمومي غيردولتي مصوب 19/4/1373 و الحاقات بعدي آن يا به احزاب، جمعيتها، انجمن‌هاي سياسي و صنفي و انجمن‌هاي اسلامي يا اقليتهاي ديني شناخته‌شده يا به ساير اشخاص حقيقي يا حقوقي حاضر در ايران كه امكان احراز هويت و ارتباط با آنها وجود دارد تعلق داشته باشد، با دستور مقام قضائي رسيدگي كننده به پرونده و رفع اثر فوري محتواي مجرمانه از سوي دارندگان، تارنما (وب سايت) مزبور تا صدور حكم نهايي پالايش (فيلتر) نخواهد شد.
           تبصره2ـ پالايش (فيلتر) محتواي مجرمانه موضوع شكايت خصوصي با دستور مقام‌قضائي رسيدگي‌كننده به پرونده انجام خواهد گرفت.
           ماده22ـ قوة قضاييه موظف است ظرف يك ماه از تاريخ تصويب اين قانون كارگروه (كميته) تعيين مصاديق محتواي مجرمانه را در محل دادستانی كل كشور تشكيل دهد. وزير يا نمايندة وزارتخانه‌هاي آموزش و پرورش، ارتباطات و فناوري اطلاعات، اطلاعات، دادگستري، علوم، تحقيقات و فناوري، فرهنگ و ارشاداسلامي، رئيس سازمان تبليغات اسلامي، رئيس سازمان صدا و سيما و فرمانده نيروي انتظامي، يك نفر خبره در فناوري اطلاعات و ارتباطات به انتخاب كميسيون صنايع و معادن مجلس شوراي اسلامي و يك نفر از نمايندگان عضو كميسيون قضائي و حقوقي به انتخاب كميسيون قضائي و حقوقي و تأييد مجلس شوراي اسلامي اعضاي كارگروه (كميته) را تشكيل خواهند داد. رياست كارگروه (كميته) به عهدة دادستان كل كشور خواهد بود.
           تبصره1ـ جلسات كارگروه (كميته) حداقل هر پانزده روز يك بار و با حضور هفت نفر عضو رسميت مي‌يابد و تصميمات كارگروه (كميته) با اكثريت نسبي حاضران معتبر خواهد بود.
           تبصره2ـ كارگروه (كميته) موظف است به شكايات راجع به مصاديق پالايش (فيلتر) شده رسيدگي و نسبت به آنها تصميم‌گيري كند.
           تبصره3ـ كارگروه (كميته) موظف است هر شش ماه گزارشي در خصوص روند پالايش (فيلتر) محتواي مجرمانه را به رؤساي قواي سه‌گانه و شوراي عالي امنيت ملي تقديم كند.
           ماده23ـ ارائه‌دهندگان خدمات ميزباني موظفند به محض دريافت دستور كارگروه (كميته) تعيين مصاديق مذكور در مادة فوق يا مقام قضائي رسيدگي‌كننده به پرونده مبني بر وجود محتواي مجرمانه در سامانه‌هاي رايانه‌اي خود از ادامة دسترسي به آن ممانعت به عمل آورند. چنانچه عمداً از اجراي دستور كارگروه (كميته) يا مقام قضائي خودداري كنند، منحل خواهند شد. در غير اين صورت، چنانچه در اثر بي احتياطي و بي‌مبالاتي زمينة دسترسي به محتـواي مجرمـانه مزبور را فراهم كنند، در مرتبة نخسـت به جزاي نقدي از بيست ميليون (20.000.000) ريال تا يكصد ميليون (100.000.000) ريـال و در مرتبـة دوم به يكصـد ميليـون (100.000.000) ريال تـا يك ميليـارد (1.000.000.000) ريال و در مرتبة سوم به يك تا سه سال تعطيلي موقت محكوم خواهندشد.
           تبصره ـ ارائه‌دهندگان خدمات ميزباني موظفند به محض آگاهي از وجود محتواي مجرمانه مراتب را به كارگروه (كميته) تعيين مصاديق اطلاع دهند.
           ماده24ـ هركس بدون مجوز قانوني از پهناي باند بين‌المللي براي برقراري ارتباطات مخابراتي مبتني بر پروتكل اينترنتي از خارج ايران به داخل يا برعكس استفاده كند، به حبس از يك تا سه سال يا جزاي نقدي از يكصد ميليون (100.000.000) ريال تا يك ميليارد (1.000.000.000) ريال يا هر دو مجازات محكوم خواهد شد.
           فصل هفتم ـ ساير جرائم
           ماده25ـ هر شخصي كه مرتكب اعمال زير شود، به حبس از نود و يك روز تا يك سال يا جزاي نقدي از پنج ميليون (5.000.000) ريال تا بيست ميليون (20.000.000) ريال يا هر دو مجازات محكوم خواهدشد:
           الف) توليد يا انتشار يا توزيع و در دسترس قرار دادن يا معاملة داده‌ها يا نرم‌افزارها يا هر نوع ابزار الكترونيكي كه صرفاً به منظور ارتكاب جرائم رايانه‌اي به كار مي‌رود.
           ب) فروش يا انتشار يا در دسترس قراردادن گذر واژه يا هر داده‌اي كه امكان دسترسي غيرمجاز به داده‌ها يا سامانه‌هاي رايانه‌اي يا مخابراتي متعلق به ديگري را بدون رضايت او فراهم مي‌كند.
           ج) انتشار يا در دسترس قراردادن محتويات آموزش دسترسي غيرمجاز، شنود غيرمجاز، جاسوسي رايانه‌اي و تخريب و اخلال در داده‌ها يا سيستم‌هاي رايانه‌اي و مخابراتي.
           تبصره ـ چنانچه مرتكب، اعمال يادشده را حرفه خود قرار داده باشد، به حداكثر هر دو مجازات مقرر در اين ماده محكوم خواهد شد.
           فصل هشتم ـ تشديد مجازات ها
           ماده26ـ در موارد زير، حسب مورد مرتكب به بيش از دو سوم حداكثر يك يا دو مجازات مقرر محكوم خواهد شد:
           الف) هر يك از كارمندان و كاركنان اداره‌ها و سازمانها يا شوراها و يا شهرداريها و موسسه‌ها و شركتهاي دولتي و يا وابسته به دولت يا نهادهاي انقلابي و بنيادها و مؤسسه‌هايي كه زير نظر ولي‌فقيه اداره مي‌شوند و ديوان محاسبات و مؤسسه‌هايي كه با كمك مستمر دولت اداره مي‌شوند و يا دارندگان پايه قضائي و به طور كلي اعضاء و كاركنان قواي سه‌گانه و همچنين نيروهاي مسلح و مأموران به خدمت عمومي اعم از رسمي و غيررسمي به مناسبت انجام وظيفه مرتكب جرم رايانه‌اي شده باشند.
           ب) متصدي يا متصرف قانوني شبكه‌هاي رايانه‌اي يا مخابراتي كه به مناسبت شغل خود مرتكب جرم رايانه‌اي شده باشد.
           ج) داده‌ها يا سامانه‌هاي رايانه‌اي يا مخابراتي، متعلق به دولت يا نهادها و مراكز ارائه‌دهنده خدمات عمومي باشد.
           د) جرم به صورت سازمان يافته ارتكاب يافته باشد.
           ه‍( جرم در سطح گسترد‌ه‌اي ارتكاب يافته باشد.
           ماده27‌ـ در صورت تكرار جرم براي بيش از دو بار دادگاه مي‌تواند مرتكب را از خدمات الكترونيكي عمومي از قبيل اشتراك اينترنت، تلفن همراه، اخذ نام دامنة مرتبه بالاي كشوري و بانكداري الكترونيكي محروم كند:
           الف) چنانچه مجازات حبس آن جرم نودويك روز تا دو سال حبس باشد، محروميت از يك ماه تا يك سال.
           ب) چنانچه مجازات حبس آن جرم دو تا پنج سال حبس باشد، محروميت از يك تا سه سال.
           ج) چنانچه مجازات حبس آن جرم بيش از پنج سال حبس باشد، محروميت از سه تا پنج سال.

بخش دوم ـ آئين‌دادرسی

           فصل يكم ـ صلاحيت
           ماده28ـ علاوه بر موارد پيش‌بيني شده در ديگر قوانين، دادگاههاي ايران در موارد زير نيز صالح به رسيدگي خواهند بود:
           الف) داده‌هاي مجرمانه يا داده‌هايي كه براي ارتكاب جرم به كار رفته است به هر نحو در سامانه‌هاي رايانه‌اي و مخابراتي يا حاملهاي دادة موجود در قلمرو حاكميت زميني، دريايي و هوايي جمهوري اسلامي ايران ذخيره شده باشد.
           ب) جرم از طريق تارنماهاي (وب‌سايتهاي) داراي دامنه مرتبه بالاي كد كشوري ايران ارتكاب يافته باشد.
           ج) جرم توسط هر ايراني يا غيرايراني در خارج از ايران عليه سامانه‌هاي رايانه‌اي و مخابراتي و تارنماهاي (وب‌سايتهاي) مورد استفاده يا تحت كنترل قواي سه‌گانه يا نهاد رهبري يا نمايندگي‌هاي رسمي دولت يا هر نهاد يا مؤسسه‌اي كه خدمات عمومي ارائه مي‌دهد يا عليه تارنماهاي (وب‌سايتهاي) داراي دامنة مرتبه بالاي كدكشوري ايران در سطح گسترده ارتكاب يافته باشد.
           د) جرائم رايانه‌اي متضمن سوءاستفاده از اشخاص كمتر از هجده سال، اعم از آنكه مرتكب يا بزه‌ديده ايراني يا غيرايراني باشد.
           ماده29ـ چنانچه جرم رايانه‌اي در محلي كشف يا گزارش شود، ولي محل وقوع آن معلوم نباشد، دادسراي محل كشف مكلف است تحقيقات مقدماتي را انجام دهد. چنانچه محل وقوع جرم مشخص نشود، دادسرا پس از اتمام تحقيقات مبادرت به صدور قرار مي‌كند و دادگاه مربوط نيز رأي مقتضي را صادر خواهد كرد.
           ماده30ـ قوه قضائيه موظف است به تناسب ضرورت شعبه يا شعبي از دادسراها، دادگاههاي عمومي و انقلاب، نظامي و تجديدنظر را براي رسيدگي به جرائم رايانه‌اي اختصاص دهد.
           تبصره ـ قضات دادسراها و دادگاه‌هاي مذكور از ميان قضاتي كه آشنايي لازم به‌امور رايانه دارند انتخاب خواهند شد.
           ماده31 ـ در صورت بروز اختلاف در صلاحيت، حل اختلاف مطابق مقررات قانون آئين‌دادرسي دادگاه‌هاي عمومي و انقلاب در امور مدني خواهدبود.
           فصل دوم ـ جمع‌آوری ادله الكترونيكی
           مبحث اول ـ نگهداری داده‌ها
           ماده32ـ ارائه‌دهندگان خدمات دسترسي موظفند داده‌هاي ترافيك را حداقل تا شش ماه پس از ايجاد و اطلاعات كاربران را حداقل تا شش ماه پس از خاتمه اشتراك نگهداري كنند.
           تبصره1ـ داده ترافيك هرگونه داده‌اي است كه سامانه‌هاي رايانه‌اي در زنجيره ارتباطات رايانه‌اي و مخابراتي توليد مي‌كنند تا امكان رديابي آنها از مبدأ تا مقصد وجود داشته باشد. اين داده‌ها شامل اطلاعاتي از قبيل مبدأ، مسير، تاريخ، زمان، مدت و حجم ارتباط و نوع خدمات مربوطه مي‌شود.
           تبصره2ـ اطلاعات كاربر هرگونه اطلاعات راجع به كاربر خدمات دسترسي از قبيل نوع خدمات، امكانات فني مورد استفاده و مدت زمان آن، هويت، آدرس جغرافيايي يا پستي يا پروتكل اينترنتي (IP)، شماره تلفن و ساير مشخصات فردي اوست.
           ماده33ـ ارائه‌دهندگان خدمات ميزباني داخلي موظفند اطلاعات كاربران خود را حداقل تا شش ماه پس از خاتمه اشتراك و محتواي ذخيره شده و داده ترافيك حاصل از تغييرات ايجاد شده را حداقل تا پانزده روز نگهداري كنند.
           مبحث دوم ـ حفظ فوری داده‌های رايانه‌ای ذخيره شده
           ماده34ـ هرگاه حفظ داده‌هاي رايانه‌اي ذخيره شده براي تحقيق يا دادرسي لازم باشد، مقام قضائي مي‌تواند دستور حفاظت از آنها را براي اشخاصي كه به نحوي تحت تصرف يا كنترل دارند صادر كند. در شرايط فوري، نظير خطر آسيب‌ديدن يا تغيير يا از بين رفتن داده‌ها، ضابطان قضائي مي‌توانند رأساً دستور حفاظت را صادر كنند و مراتب را حداكثر تا 24 ساعت به اطلاع مقام قضائي برسانند. چنانچه هر يك از كاركنان دولت يا ضابطان قضائي يا ساير اشخاص از اجراي اين دستور خودداري يا داده‌هاي حفاظت شده را افشاء كنند يا اشخاصي كه داده‌هاي مزبور به آنها مربوط مي‌شود را از مفاد دستور صادره آگاه كنند، ضابطان قضائي و كاركنان دولت به مجازات امتناع از دستور مقام قضائي و ساير اشخاص به حبس از نودويك روز تا شش ماه يا جزاي نقدي از پنج‌ميليون (5.000.000) ريال تا ده‌ميليون (10.000.000) ريال يا هر دو مجازات محكوم خواهند شد.
           تبصره1‌ـ حفظ داده‌ها به منزله ارائه يا افشاء آنها نبوده و مستلزم رعايت مقررات مربوط است.
           تبصره2ـ مدت زمان حفاظت از داده‌ها حداكثر سه ماه است و در صورت لزوم با دستور مقام قضائي قابل تمديد است.
           مبحث سوم ـ ارائه داده‌ها
           ماده35ـ مقام قضائي مي‌تواند دستور ارائه داده‌هاي حفاظت‌شده مذكور در مواد (32)، (33) و (34) فوق را به اشخاص يادشده بدهد تا در اختيار ضابطان قرارگيرد. مستنكف از اجراء اين دستور به مجازات مقرر در ماده (34) اين قانون محكوم خواهد شد.
           مبحث چهارم ـ تفتيش و توقيف داده‌ها و سامانه‌هاي رايانه‌اي و مخابراتي
           ماده36ـ تفتيش و توقيف داده‌ها يا سامانه‌هاي رايانه‌اي و مخابراتي به موجب دستور قضائي و در مواردي به عمل مي‌آيد كه ظن قوي به كشف جرم يا شناسايي متهم يا ادله جرم وجود داشته باشد.
           ماده37ـ تفتيش و توقيف داده‌ها يا سامانه‌هاي رايانه‌اي و مخابراتي در حضور متصرفان قانوني يا اشخاصي كه به نحوي آنها را تحت كنترل قانوني دارند، نظير متصديان سامانه‌ها انجام خواهد شد. در غير اين صورت، قاضي با ذكر دلايل دستور تفتيش و توقيف بدون حضور اشخاص مذكور را صادر خواهد كرد.
           ماده38ـ دستور تفتيش و توقيف بايد شامل اطلاعاتي باشد كه به اجراء صحيح آن كمك ميكند، از جمله اجراء دستور در محل يا خارج از آن، مشخصات مكان و محدوده تفتيش و توقيف، نوع و ميزان داده‌هاي مورد نظر، نوع و تعداد سخت افزارها و نرم‌افزارها، نحوه دستيابي به داده‌هاي رمزنگاري يا حذف شده و زمان تقريبي انجام تفتيش و توقيف.
           ماده39ـ تفتيش داده‌ها يا سامانه‌هاي رايانه‌اي و مخابراتي شامل اقدامات ذيل مي‌شود: 
           الف) دسترسي به تمام يا بخشي از سامانه‌هاي رايانه‌اي يا مخابراتي.
           ب) دسترسي به حامل‌هاي داده از قبيل ديسكت‌ها يا لوحهاي فشرده يا كارتهاي حافظه.
           ج) دستيابي به داده‌هاي حذف يا رمزنگاري شده.
           ماده40 ـ در توقيف داده‌ها، با رعايت تناسب، نوع، اهميت و نقش آنها در ارتكاب جرم، به روش‌هايي از قبيل چاپ داده‌ها، كپي‌برداري يا تصويربرداري از تمام يا بخشي از داده‌ها، غير‌قابل دسترس كردن داده‌ها با روش‌هايي از قبيل تغيير گذرواژه يا رمزنگاري و ضبط حاملهاي داده عمل مي‌شود.
           ماده41 ـ در هريك از موارد زير سامانه‌هاي رايانه‌اي يا مخابراتي توقيف خواهد شد:
           الف) داده‌هاي ذخيره شده به سهولت در دسترس نبوده يا حجم زيادي داشته باشد، 
           ب) تفتيش و تجزيه و تحليل داده‌ها بدون سامانه سخت افزاري امكان پذير نباشد، 
           ج) متصرف قانوني سامانه رضايت داده باشد،
           د) تصويربرداري ( كپي‌برداري ) از داده‌ها به لحاظ فني امكان‌پذير نباشد،
           هـ) تفتيش در محل باعث آسيب‌داده‌ها شود،
           ماده42 ـ توقيف سامانه‌هاي رايانه‌اي يا مخابراتي متناسب با نوع و اهميت و نقش آنها در ارتكاب جرم با روش‌هايي از تغيير گذرواژه به منظور عدم دسترسي به سامانه، پلمپ سامانه در محل استقرار و ضبط سامانه صورت مي‌گيرد.
           ماده43 ـ چنانچه در حين اجراء دستور تفتيش و توقيف، تفتيش داده‌هاي مرتبط با جرم ارتكابي در ساير سامانه‌هاي رايانه‌اي يا مخابراتي كه تحت كنترل يا تصرف متهم قراردارد ضروري باشد، ضابطان با دستور مقام قضائي دامنه تفتيش و توقيف را به سامانه‌هاي مذكور گسترش داده و داده‌هاي مورد نظر را تفتيش يا توقيف خواهند كرد.
           ماده44ـ چنانچه توقيف داده‌ها يا سامانه‌هاي رايانه‌اي يا مخابراتي موجب ايراد لطمه جاني يا خسارت مالي شديد به اشخاص يا اخلال در ارائه خدمات عمومي شود ممنوع است.
           ماده45ـ در مواردي كه اصل داده‌ها توقيف مي‌شود، ذي‌نفع حق دارد پس از پرداخت هزينه از آنها كپي دريافت كند، مشروط به اين كه ارائه داده‌هاي توقيف‌شده مجرمانه يا منافي با محرمانه بودن تحقيقات نباشد و به روند تحقيقات لطمه‌اي وارد نشود.
           ماده46ـ در مواردي كه اصل داده‌ها يا سامانه‌هاي رايانه‌اي يا مخابراتي توقيف مي‌شود، قاضي موظف است با لحاظ نوع و ميزان داده‌ها و نوع و تعداد سخت افزار‌ها و نرم‌افزار‌هاي مـورد نظر و نقش آنها در جرم ارتـكابي، در مهلت متناسب و متعارف نسبت به‌ آنها تعيين تكليف كند.
           ماده 47 ـ متضرر مي‌تواند در مورد عمليات و اقدامهاي مأموران در توقيف داده‌ها و سامانه‌هاي رايانه‌اي و مخابراتي، اعتراض كتبي خود را همراه با دلايل ظرف ده روز به‌مرجع قضائي دستوردهنده تسليم نمايد. به درخواست يادشده خارج از نوبت رسيدگي گرديده و تصميم اتخاذ شده قابل اعتراض است.
           مبحث پنجم ـ شنود محتوای ارتباطات رايانه‌ای
           ماده 48 ـ شنود محتواي در حال انتقال ارتباطات غيرعمومي در سامانه‌هاي رايانه‌اي يا مخابراتي مطابق مقررات راجع به شنود مكالمات تلفني خواهد بود.
           تبصره ـ دسترسي به محتواي ارتباطات غيرعمومي ذخيره‌شده، نظير پست الكترونيكي يا پيامك در حكم شنود و مستلزم رعايت مقررات مربوط است.
           فصل سوم ـ استناد پذيری ادله الكترونيكی
           ماده 49 ـ به منظور حفظ صحت و تماميت، اعتبار و انكارناپذيري ادله الكترونيكي جمع‌آوري شده، لازم است مطابق آئين‌نامه مربوط از آنها نگهداري و مراقبت به عمل آيد.
           ماده50 ـ چنانچه داده‌هاي رايانه‌اي توسط طرف دعوا يا شخص ثالثي كه از دعوا آگاهي نداشته، ايجاد يا پردازش يا ذخيره يا منتقل شده باشد و سامانه رايانه‌اي يا مخابراتي مربوط به نحوي درست عمل كند كه به صحت و تماميت، اعتبار و انكارناپذيري داده‌ها خدشه وارد نشده باشد، قابل استناد خواهد بود.
           ماده51 ـ كليه مقررات مندرج در فصل‌هاي دوم و سوم اين بخش، علاوه بر جرائم رايانه‌اي شامل ساير جرائمي كه ادله الكترونيكي در آنها مورد استناد قرار مي‌گيرد نيز مي‌شود.

بخش سوم ـ ساير مقررات

           ماده52 ـ در مواردي كه سامانه رايانه‌اي يا مخابراتي به عنوان وسيله ارتكاب جرم به كار رفته و در اين قانون براي عمل مزبور مجازاتي پيش‌بيني نشده‌است، مطابق قوانين جزائي مربوط عمل خواهد شد.
           تبصره ـ در مواردي كه در بخش دوم اين قانون براي رسيدگي به جرائم رايانه‌اي مقررات خاصي از جهت آئين‌دادرسي پيش‌بيني نشده است طبق مقررات قانون آئين دادرسي كيفري اقدام خواهد شد.
           ماده53 ـ ميزان جزا‌هاي نقدي اين قانون بر اساس نرخ رسمي تورم حسب اعلام بانك مركزي هر سه سال يك بار با پيشنهاد رئيس قوه قضائيه و تصويب هيأت وزيران قابل تغيير است.
           ماده54 ـ آيين‌نامه‌‌هاي مربوط به جمع‌آوري و استنادپذيري ادله الكترونيكي ظـرف مدت شـش ماه از تاريخ تصويب اين قـانون توسط وزارت دادگسـتري با همكاري وزارت ارتباطات و فناوري اطلاعات تهيه و به تصويب رئيس قوه قضائيه خواهد رسيد.
           ماده 55 ـ شماره مواد (1) تا (54) اين قانون به عنوان مواد (729) تا (782) قانون مجازات اسلامي (بخش تعزيرات) با عنوان فصل جرائم رايانه‌اي منظور و شماره ماده (729) قانون مجازات اسلامي به شماره (783) اصلاح گردد.
           ماده 56 ـ قوانين و مقررات مغاير با اين قانون ملغي است.
           قانون فوق مشتمل بر 56 ماده و 25 تبصره در جلسه علني روز سه شنبه مورخ پنجم خردادماه يكهزار و سيصد و هشتاد و هشت مجلس شوراي اسلامي تصويب و در تاريخ 20/3/1388 به تأييد شوراي نگهبان رسيد. 

رئيس مجلس شورای اسلامی ـ علی لاريجانی